فیلم The Odyssey ادیسه جدیدترین اثر مورد انتظار از Christopher Nolan است که با اقتباس از حماسه مشهور هومر ساخته شده و از هماکنون به یکی از مهمترین فیلمهای سال ۲۰۲۶ تبدیل شده است. این اثر با حضور جمعی از ستارگان مطرح هالیوود و بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته IMAX، روایتگر سفری پرماجرا، اسطورهای و سرشار از چالشهای انسانی است. در این مطلب از مجله آفتاب به معرفی فیلم The Odyssey، خلاصه داستان ادیسه نولان، بررسی بازیگران و عوامل فیلم و همچنین زمان انتشار فیلم The Odyssey میپردازیم تا با یکی از موردانتظارترین آثار سینمای جهان بیشتر آشنا شوید.
خلاصه داستان (بدون لو رفتن جزئیات اقتباسی)
داستان ده سال از سقوط تروآ میگذرد، اما اودیسهئوس (ادیسه)، فرماندهی حیلهگر و دلاور یونانی، هنوز به خاک ایتاکا پا نگذاشته است.
او در سفری که قرار بود چند هفته بیشتر نباشد، گرفتار خشم پوزئیدون، خدای دریاها، شده است. در این سالیان، اودیسه با دیوِ یکچشم (پُلیفموس)، جادوگر جزیره آیآیه (سیرس)، آواز فریبندهٔ پریهای دریایی (سیرنها) و حوریِ گرفتارکننده (کالیپسو) روبهرو میشود و هر بار بخشی از یارانش را از دست میدهد.
در موازات این سفر مرگبار، در ایتاکا، پسر او تِلِماکوس به جوانی رسیده که ناامید از بازگشت پدر، راهی سفر میشود تا نشانهای از او بیابد.
همسر اودیسه، پنهلوپه، در کاخی محاصره شده است: صدها خواستگار متوقع، مال و دارایی او را میخورند و به زور به دنبال ازدواج با او هستند. پنهلوپه با ترفندِ گشودن و بافتنِ مکررِ کفنِ لائِرتس (پدر اودیسه)، زمان میخرد. اودیسه در نهایت – به شکلی که نولان آن را در پیچوتابهای روایتِ غیرخطی خود پنهان کرده – به ایتاکا میرسد و نمایشی خونین از انتقام و بازپسگیری هویت خود به راه میاندازد.
بررسی کلی: حماسه به مثابه روانکاویِ غربت
نولان در «ادیسه» از سینمای فرمولشدهٔ ابرقهرمانی و فانتزیِ تمامعیار فاصله میگیرد. او «اودیسه» را نه یک ماجراجوی آرکادیایی، که یک فرماندهٔ جنگزدهی باستان به تصویر میکشد که از PTSD رنج میبرد.
تصاویر غیرخطیِ نولان – برشی ناگهانی از نبرد تروآ به ساحلی آرام، یا عبور از تنگهٔ مسینا به سالنی در ایتاکا – به جای نمایش تقویمیِ سفر، جغرافیای ذهنیِ قهرمان را ترسیم میکند.
فیلم، برخلاف اقتباسهای پیشین (از جمله «اولیسِ» ۱۹۵۴ به کارگردانی ماریو کامرینی)، بر سه مضمون محوری تمرکز دارد: ماهیت «خانه» به عنوان حافظه و نه مکان جغرافیایی، شرطبندی هویت در غیاب ناظر (صحنهٔ شناساییِ اودیسه توسط دایهاش ائوریکلِیا نقطهٔ اوج دراماتیک فیلم است)، و رابطهٔ پدر و پسری که شبیه معمای زمانی فیلمهای نولان (مانند «تلقین» یا «میانستارهای») در لابهلای لایههای روایت گم و پیدا میشود.
از نظر بصری، استفاده از دوربین IMAX 70mm (که نولان اصرار داشت حتی در صحنههای غار سیکلوپ هم استفاده شود) چنان بافتِ سنگی و شنی به تصویر میدهد که مخاطب حس میکند نسخهای خطی از حماسهٔ هومر را ورق میزند.
صحنهٔ برخورد اودیسه با سیرنها – که نولان آن را با حذف کامل دیالوگ و تنها با صداهای محیطی و چهرههای سنگیِ بازیگران روایت میکند – یادآور بهترین دقایق «دانکرک» است.
عوامل اصلی
– کارگردان و نویسنده: کریستوفر نولان (نخستین فیلم او که مستقیماً از یک متن کهنِ کلاسیک اقتباس شده است).
– بازیگران کلیدی:
– مت دیمون در نقش اودیسهئوس: دیمون با چهرهای تراشیده و زخمی، چهرهٔ یک رهبر خسته از جنگ را ارائه میدهد.
– آن هاتاوی در نقش پنهلوپه: برخلاف تصویر اسطورهای زنی منفعل، هاتاوی پنهلوپه را همچون یک شطرنجباز هوشمند نشان میدهد که هر تار کفنش یک نقشهٔ سیاسی است.
– تام هالند در نقش تِلِماکوس: هالند بلوغی جدی و خاموش از خود نشان میدهد؛ دور از شوخیهای مرد-عنکبوتی، اینجا سفری از نوجوانی به شرمِ آگاهی است.
– رابرت پتینسون در نقش آنتینوس (رهبر خواستگاران): شرورِ فیلم، با دیالوگهایی که گاه به یاد هیث لجر در شوالیهٔ تاریکی میاندازد.
– زندایا در نقش آتنا (الههٔ خرد و حامی اودیسه): حضوری فرازمینی و متالیک که با جلوههای بصری کمرنگ، با نوری سرد از خود نور ساطع میکند.
– شارلیز ترون (کالیپسو)، لوپیتا نیونگو (هلن تروآ) و رابرت داونی جونیور (صدای پوزئیدون) دیگر بازیگران اصلی هستند.
– موسیقی: لودویگ گورانسون (که پس از «تلقین» و «ابلک پنتر» بار دیگر با نولان همکاری کرده است) با بهرهگیری از سازهای بادی کهن یونانی (آولوس) و ریتمهای غیرملایم، فضایی تشریفاتی و در عین حال وهمآلود ساخته است.
منبع اقتباس
«ادیسه» (به یونانی: Οδύσσεια) حماسهای منظوم در ۱۲,۱۱۰ هِگزامتر (وزن دبکتیل) است که سرایش آن به حدود اواخر سدهٔ هشتم پیش از میلاد منسوب است. نولان اعلام کرده که مستقیماً از ترجمهٔ رابرت فاگلز (۱۹۹۶) استفاده نکرده، بلکه با کمک فیلولوژیستهایی از دانشگاه آکسفورد، به سراغ نسخهٔ کهن یونانی رفته و سپس از آن فاصله گرفته است.
به گفتهٔ او، «وفاداری به متن یعنی وفاداری به روحِ سفرِ اودیسه، نه به ترتیبِ جزئیاتِ جغرافیایی». فیلم، کتابهای ۹ تا ۱۲ (داستان سرگردانی) و ۱۳ تا ۲۴ (بازگشت به ایتاکا و پردهدری) را عملاً بازآفرینی میکند، اما کتاب ۱ تا ۴ (سفر تِلِماکوس) را به شکلی پیچیده در هم میریزد تا مخاطب ناچار شود خود معمای روایت را حل کند.
حواشی و نکات تولیدی
– بودجه و ردهبندی سنی: با بودجهٔ ۲۵۰ میلیون دلاری، «ادیسه» پرهزینهترین فیلم نولان تا کنون است. MPAA به دلیل صحنهٔ کور کردن سیکلوپ و کشتار دستهجمعی خواستگاران در پایان، رتبهٔ R (مناسب بزرگسالان) به آن داده که نخستین فیلم نولان از زمان «اپنهایمر» است که این رده را دریافت میکند.
– جنجال لهجه: نولان با آگاهی کامل از حساسیتهای کلاسیکدوستان، از بازیگران خواست با لهجهٔ آمریکایی معاصر صحبت کنند. او در مصاحبهای گفت: «هیچ کس نمیداند یونان باستان چه لهجهای داشته.
من نمیخواستم فیلم به یک موزهٔ لهجههای بریتانیایی تبدیل شود.» این تصمیم خشم برخی منتقدان ادبی را برانگیخت اما نولان پافشاری کرد.
– فیلمبرداری بدون پرده سبز: نولان برای صحنهٔ غار پُلیفموس، یک دکور ۳۰ تنی از سنگ مصنوعی ساخت و سیکلوپ را با ترکیبی از عروسکگردانی عملی و بزرگنمایی زاویهٔ لنزها پیاده کرد. در مقابل، هالیوود انتظار داشت او از CGI استفاده کند.
– زنان هومری در نگاه نولان: حاشیهٔ دیگر، پنهان شدن دو شخصیت مؤنث کلیدی (نائوسیکا، شاهزادهٔ فایاکیان، و ائورینومه، ندیمهٔ پنهلوپه) در فیلم نهایی است که منتقدان فمینیست را نگران کرد. نولان در پاسخ گفت: «حماسهٔ هومر از آنِ اوست. من فقط یکی از خوانندگان بیشمارِ آن هستم.»
زمان انتشار
برنامهٔ اکران جهانی «ادیسه» برای ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۶ تیر ۱۴۰۵) تعیین شده است. کمپانی یونیورسال پیکچرز (که پس از موفقیت «اپنهایمر» قرارداد اولویت خود با نولان را تمدید کرد) از شش ماه پیش از آن، یک کمپین تبلیغاتی با عنوان “Know Thy Home” (خود را بشناس، وطن را) آغاز کرده است. نخستین تریلر رسمی در دسامبر ۲۰۲۵ پخش خواهد شد.
