نتایج یک مطالعه درباره ارتباط میان بازیهای ویدیویی، عملکرد شناختی و سلامت روان توجه زیادی را به تأثیر احتمالی گیمینگ بر مغز جلب کرده است. بر اساس یافتههای این پژوهش، افرادی که بهطور منظم بازی ویدیویی انجام میدادند، در مجموعهای از آزمونهای شناختی عملکرد بهتری داشتند؛ بهطوری که عملکرد گیمرهای پرتکرار بهطور میانگین مشابه افرادی بود که ۱۳.۷ سال از آنها جوانتر بودند.
با این حال، این نتیجه به معنای آن نیست که بازی کردن واقعاً سن مغز را ۱۳.۷ سال کاهش میدهد. پژوهشگران در این مطالعه ارتباط میان عادت به بازی کردن و عملکرد شناختی را بررسی کردهاند و نمیتوان از آن رابطه علت و معلولی قطعی استخراج کرد.
گیمرها در آزمونهای شناختی عملکرد بهتری داشتند
پژوهش مورد اشاره، ارتباط میان میزان انجام بازیهای ویدیویی، فعالیت بدنی، سلامت روان و عملکرد شناختی را بررسی کرده است.
نتایج نشان داد افرادی که زمان بیشتری را صرف بازیهای ویدیویی میکردند، در آزمونهای شناختی عملکرد بهتری داشتند. این ارتباط در شاخصهای مربوط به تواناییهای شناختی مشاهده شد، اما ارتباط معناداری میان میزان بازی کردن و بهتر یا بدتر شدن سلامت روان پیدا نشد.
در مقابل، الگوی متفاوتی برای فعالیت بدنی مشاهده شد. افرادی که بیش از ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت فیزیکی داشتند، از نظر سلامت روان وضعیت بهتری نشان دادند، اما تفاوت معناداری در عملکرد شناختی آنها مشاهده نشد.
گیمرهای پرتکرار چه تفاوتی داشتند؟
در این مطالعه، افرادی که دستکم پنج ساعت در هفته به یک نوع بازی ویدیویی میپرداختند، در گروه گیمرهای پرتکرار قرار گرفتند.
مقایسه عملکرد شناختی این افراد با سن آنها نشان داد عملکردشان بهطور میانگین مشابه افرادی بود که ۱۳.۷ سال جوانتر بودند.
برای افرادی که کمتر از پنج ساعت در هفته بازی میکردند نیز ارتباط با عملکرد شناختی بهتر مشاهده شد، اما اندازه این اختلاف کمتر بود و عملکرد آنها در آزمونها معادل افرادی حدود ۵.۲ سال جوانتر گزارش شد.
این اعداد در واقع یک مقایسه آماری هستند و نباید به این معنا تفسیر شوند که گیمرها واقعاً از نظر زیستی یا عصبی ۱۳.۷ سال جوانتر شدهاند.
آزمونهای شناختی چه چیزی را بررسی کردند؟
پژوهشگران برای بررسی عملکرد شناختی شرکتکنندگان، مجموعهای از آزمونها را مورد استفاده قرار دادند. این آزمونها حوزههایی مانند حافظه کوتاهمدت، تواناییهای کلامی و استدلال را ارزیابی میکردند.
بنابراین، نتیجه پژوهش صرفاً بر اساس سرعت واکنش در بازی یا توانایی فرد برای عبور از مراحل یک بازی ویدیویی نبود. محققان عملکرد شرکتکنندگان را در آزمونهای شناختی مشخص بررسی کردند.
فعالیت بدنی چه تأثیری داشت؟
یکی از نکات جالب این پژوهش، تفاوت میان ارتباط بازی و فعالیت بدنی با سلامت روان و عملکرد شناختی بود.
افرادی که بیش از ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی داشتند، وضعیت بهتری از نظر سلامت روان و بهزیستی روانی نشان دادند. اما این میزان فعالیت با عملکرد شناختی بهتر در آزمونهای مورد بررسی ارتباط معناداری نداشت.
در نتیجه، یافتههای مطالعه تصویری یکسان از تأثیر فعالیتهای مختلف بر مغز و سلامت روان ارائه نمیکند. به بیان ساده، در دادههای این پژوهش، بازی کردن بیشتر با عملکرد شناختی بهتر ارتباط داشت، در حالی که فعالیت بدنی بیشتر با سلامت روان بهتر ارتباط داشت.
آیا بازی ویدیویی واقعاً مغز را جوان میکند؟
پاسخ به این پرسش با توجه به نتایج مطالعه، خیر، دستکم نمیتوان چنین نتیجهای گرفت.
عبارت «۱۳.۷ سال جوانتر» توصیفی آماری از عملکرد شرکتکنندگان در آزمونهای شناختی است. این مطالعه نشان نمیدهد که ساختار مغز گیمرها واقعاً ۱۳.۷ سال جوانتر شده یا بازی کردن میتواند روند پیری مغز را به همین میزان معکوس کند.
این تفاوت بسیار مهم است؛ زیرا مشاهده یک ارتباط آماری میان دو متغیر الزاماً به معنای آن نیست که یکی علت دیگری است.
ممکن است عوامل دیگری نیز در این ارتباط نقش داشته باشند. برای مثال، افرادی که از ابتدا از نظر برخی تواناییهای شناختی وضعیت متفاوتی دارند، ممکن است بیشتر به بازیهای ویدیویی علاقهمند شوند. بنابراین برای مشخص کردن رابطه علت و معلولی، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
بازی ویدیویی و سلامت روان؛ نتیجه متفاوت بود
یکی دیگر از یافتههای قابل توجه این مطالعه آن بود که میزان بازی کردن ارتباط معناداری با بهتر یا بدتر شدن سلامت روان شرکتکنندگان نشان نداد.
این نتیجه با این تصور ساده که بازی ویدیویی بهطور کلی باید سلامت روان را بهتر یا بدتر کند، تفاوت دارد.
به نظر میرسد رابطه میان بازی و سلامت روان پیچیدهتر از آن باشد که بتوان تنها بر اساس مدت زمان بازی کردن درباره آن قضاوت کرد. نوع بازی، شرایط زندگی فرد، میزان فعالیت اجتماعی و جسمی و عوامل متعدد دیگر میتوانند در تجربه فرد از بازیهای ویدیویی نقش داشته باشند.
نتیجه این پژوهش برای گیمرها چیست؟
این مطالعه را میتوان بخشی از مجموعه پژوهشهایی دانست که در سالهای اخیر تلاش کردهاند تصویر دقیقتری از ارتباط بازیهای ویدیویی با تواناییهای شناختی ارائه کنند.
نتایج نشان میدهد که در گروه مورد بررسی، بازی کردن بیشتر با عملکرد شناختی بهتر همراه بوده است. با این حال، نمیتوان بر اساس این یافته گفت که هرچه فرد بیشتر بازی کند، الزاماً باهوشتر یا سالمتر خواهد شد.
مدت زمان بازی تنها یکی از متغیرهای مربوط به سبک زندگی است و نباید آن را جدا از خواب، فعالیت بدنی، روابط اجتماعی، کار، تحصیل و سایر فعالیتهای روزمره بررسی کرد.
در همین زمینه، ارتباط میان بازی و سینما نیز در سالهای اخیر پررنگتر شده است. برای نمونه، در مجله آفتاب میتوانید مطلب معرفی فیلم Resident Evil 2026؛ خلاصه داستان، بازیگران و بررسی فیلم را بخوانید که به ارتباط این مجموعه سینمایی با بازیهای ویدیویی پرداخته است.
آیا این پژوهش به معنای توصیه به بازی کردن است؟
خیر. نتایج چنین مطالعهای به خودی خود توصیه پزشکی یا سبک زندگی محسوب نمیشود.
آنچه پژوهش نشان داده، یک ارتباط آماری میان میزان بازی و عملکرد شناختی در گروه مورد بررسی است. برای تبدیل این یافته به یک توصیه قطعی، باید شواهد بیشتری از مطالعات مختلف و بهخصوص پژوهشهایی که بتوانند رابطه علت و معلولی را بررسی کنند، در دست باشد.
بنابراین بهتر است نتیجه پژوهش را نه به شکل «بازی کردن مغز را جوان میکند»، بلکه با عبارت دقیقتر «بازی کردن بیشتر در این مطالعه با عملکرد شناختی بهتر ارتباط داشت» بیان کرد.
جمعبندی
مطالعهای درباره ارتباط بازیهای ویدیویی، عملکرد شناختی، فعالیت بدنی و سلامت روان نشان داده است افرادی که دستکم پنج ساعت در هفته بازی میکردند، در آزمونهای شناختی عملکردی مشابه افراد ۱۳.۷ سال جوانتر داشتند.
افرادی که کمتر از پنج ساعت در هفته بازی میکردند نیز عملکردی معادل افراد حدود ۵.۲ سال جوانتر نشان دادند. در مقابل، فعالیت بدنی بیش از ۱۵۰ دقیقه در هفته با سلامت روان بهتر ارتباط داشت، اما ارتباط معناداری با عملکرد شناختی مشاهده نشد.
با این حال، «۱۳.۷ سال جوانتر» به معنای جوان شدن واقعی مغز نیست. این عدد بیانگر تفاوت آماری در عملکرد آزمونهای شناختی است و مطالعه نمیتواند ثابت کند که بازی کردن مستقیماً باعث بهبود عملکرد شناختی شده است.
در نتیجه، این پژوهش تصویری متفاوت از نگاه سنتی به بازیهای ویدیویی ارائه میدهد، اما برای رسیدن به نتیجه قطعی درباره تأثیر گیمینگ بر مغز و سلامت انسان، همچنان به تحقیقات بیشتری نیاز است.
